Pirinç, bakır ve çinko alaşımıdır. Halk arasında "sarı" denir ve bu isim aslında en iyi tanıma ipucudur: pirinç sarıdır, bakır kızıldır. Küçük miktarlarda bile toplamaya değen bir malzemedir çünkü hem yoğundur hem de üst gruptan değerlendirilir.
Pirinci Tanımak
Üç kontrol yeter:
- Renk: Sarı-altın tonu. Bakır kızıl-turuncu, bronz ise daha koyu kahverengi-sarıdır.
- Mıknatıs: Yapışmaz. Yapışıyorsa pirinç kaplı demirdir.
- Ağırlık: Elde belirgin ağır durur; aynı boydaki alüminyumun yaklaşık üç katı.
Kirli ve oksitlenmiş yüzeyde renk kaybolur. Bir köşesini zımparalayın; altından çıkan sarı ton pirinci ele verir.
Krom Kaplı Pirinç Meselesi
Banyo ve mutfak armatürlerinin çoğu pirinçtir ama üzerine parlak krom kaplama yapılmıştır. Dışarıdan gümüş görünür, insanlar da bu yüzden "paslanmaz sandım" diyerek yanlış kaba atar.
Anlamak kolay: musluğu elinize alın, beklediğinizden ağırsa ve mıknatıs tutmuyorsa büyük ihtimalle krom kaplı pirinçtir. Kesin emin olmak isterseniz alt kenarından bir çentik açın; altından sarı çıkar. Kaplamayı temizlemeye çalışmanıza gerek yok, ayrı bir kutuda biriktirmeniz yeterli.
Pirinç Sınıfları
Temiz sarı
Üzerinde başka metal ve kaplama bulunmayan pirinç parçalar: çıplak rakor, pirinç levha ve profil kırpıntısı, dekoratif döküm parçalar. En üst sınıftır.
Armatür ve vana
Musluk, batarya, küresel vana, kalorifer vanası, sayaç gövdesi. İçlerinde çelik mil, plastik conta ve seramik kartuş bulunur. Bunlar sökülebilirse parça üst sınıfa geçer; sökülmezse karışık sarı sayılır.
Radyatör ve eşanjör parçaları
Bakır-pirinç radyatörlerde peteğin bakır, yan tankların pirinç olduğu görülür. İkisi ayrılmadığında tamamı karışık sayılır ve içindeki bakır görünmez.
Talaş
Torna ve otomat tezgahlarından çıkan sarı talaş. Yağlı olduğu için süzülü biriktirilmelidir. Demir ve alüminyum talaşıyla aynı kaba atılmamalıdır; sarı talaş kendi başına değerlidir, karışınca kaybolur.
Nereden Çıkar
Pirinç çıkışının yoğun olduğu yerler: tesisat ve doğalgaz ustaları, banyo-mutfak tadilatları, otomat torna atölyeleri, kalorifer ve kazan dairesi bakımları, hurda su sayacı ve vana değişimleri.
Bursa'da otomat tezgahlarıyla çalışan küçük sanayi atölyeleri ile tesisat ustaları düzenli pirinç çıkaran gruplardır. Ev tadilatlarında da beklenenden fazla pirinç birikir: sökülen bataryalar, radyatör vanaları ve tesisat rakorları.
Toplarken Nelere Dikkat Etmeli
- Pirinci bakırdan ayrı bir kutuda tutun; ikisi karışınca parti düşük olandan sayılır.
- Krom kaplı armatürleri atmayın, ayrı biriktirin.
- Vanaların içindeki çelik mil ve plastik conta sökülebiliyorsa sökün.
- Talaşı süzülü bekletin ve başka talaşla karıştırmayın.
- Küçük parçalar için kapaklı bir kova kullanın; pirinç küçük ve ağır olduğu için kolay kaybolur.
Biz Nasıl Alıyoruz
Pirinç genellikle küçük hacimli ama ağır bir kalemdir; kapalı kasa araçla geliyoruz. Ekip adreste temiz sarı, armatür ve talaşı ayrı ayrı ayırıp tartar. Krom kaplı parçaların neden pirinç sayıldığını yerinde gösteriyoruz.
Yalnızca birkaç kilo pirinciniz varsa da geliyoruz; alt sınır şartımız yok. Böyle durumlarda o bölgeye çıkacağımız güne göre saat veriyoruz.
Pirinçle birlikte çıkan bakır için bakır hurdası, tesisat sökümünden çıkan kablo için kablo hurdası sayfasına bakabilirsiniz. Tek seferlik teslimlerde yerinden alım, düzenli talaş çıkan atölyelerde periyodik hurda alımı daha pratik olur.